Thembelihle Zwane
28 September 2026
Uyakhumbula yini okwenzeka ngesikhathi sokugcina lapho wagcina ufinyelele ku-‘inbox zero’, noma waqeda wonke umsebenzi ohlwini lwakho lwansuku zonke? Wawuzizwa kanjani? Futhi lowo muzwa wokuphumelela wahlala isikhathi esingakanani? Kungenzeka wabona ama-imeyili eqhubeka nokungena, izingubo ezingcolile zanda futhi ikhalenda lakho ligcwala futhi.
Emphakathini wanamuhla ogxile ekufinyeleleni kwezinto, umqondo wokuthi ‘sengiqedile’ ungowesikhashana. Kunokugxila okukhulu ekufinyeleleni kwezinhloso – mhlawumbe ukufinyelela isilinganiso sokuzivocavoca, ukuqeda ikhosi, noma ukungena kwibhandi elithile lomholo. Kodwa kuzohlala kukhona iziqu eziphakeme okumele uzifune, imiyalezo ku-WhatsApp iyoqhubeka igcwala, futhi izinhloso ozijahayo mhlawumbe azisoze zakulethela injabulo.
Impumelelo ihamba kanjalo, ukuphila akuqinisekile, futhi isikhathi esiningi sichithwa ohambweni kunasendaweni yokugcina. Kukhona okukukhululayo ekwakheni umqondo okuvumela wena ukuba uyeke iphrojekthi kancane ukuze uchithe isikhathi nomndeni wakho, ushintshe izinhloso uma zibonakala zingafinyeleleki, noma ulale ubusuku bonke ngaphandle kokuphaphama ukhathazekile ngohlu lomsebenzi lwakusasa.
Abanye abantu banikela isikhathi esiningi bezama ukuthola isithombe sokuthi bafuna ukuba nempilo enjani. Uke wazitshela ukuthi uma sewuthole isikhundla esiphakeme, usunayo imoto ethile, sewugijime kwi-marathon, noma sewuphumule kwiholidi olisebenzele kanzima, uzoba nenjabulo?
UJim Taylor, isazi sesayensi yengqondo eSan Francisco, uthi lo mqondo wokuthi uyoba nenjabulo lapho into ethile isifezekile ‘akwanele futhi akusebenzi.’ Uchaza: ‘Ukufuna isiphetho akwenzeki ngoba impilo ayivalwa – kuze kube uyafa.’
UJim uthi elinye iphutha abantu abavame ukulenza uma befinyelele umgomo bese bengezwa lokho kuthula abebekulindele ukuphetha ukuthi ‘abazange bakhethe umugqa wokugcina okude ngokwanele.’ Ungase uzibekele inselelo enkulu kunayo – kodwa umphumela ungaba umjikelezo omubi wokuzijaha wena uqobo.
Ukushiya imisebenzi ingaqedwanga ungazizwa njengokungena engqondweni. Mhlawumbe kunzima ukuphumula ntambama ngaphambi kokugeza izitsha, noma kukhona umuzwa okhathazayo lapho uthatha usuku lokuphumula kanti iphrojekthi isesikhathini sokugcina. Ochwepheshe bakubiza ngokuthi i-Zeigarnik effect, njengoba kwaqale kwabonwa yisazi sesayensi yengqondo saseRussia, uBluma Zeigarnik. Wabona ukuthi ukwehluleka ukuqeda umsebenzi kudala ingcindezi engaphansi yengqondo.
Uma ubhekene nengcindezi yomsebenzi ongakaqedwa, ukuhlukanisa iphrojekthi ibe izingxenye ezincane, noma ukuqaphela lokho osukuqedile ngosuku, kungasiza. Ungasebenzisa uhlelo lwe-flag olulula ukuze uzizwe ulawula i-inbox yakho, noma ubeke uphawu lwe-‘X’ ekhalendeni ngosuku ngalunye lapho ubhale imizuzu engama-30 noma uphuma uyohamba.
‘Isidingo sokuvala izinto sivela ngenxa yokuphila. Abantu basendulo babengeke baphume emgedeni ngaphandle kokuqinisekisa ukuthi azikho izinto eziyingozi, kodwa azikho izingozi ezinjalo empilweni yanamuhla,’ kusho uJim. Ukushiya izinto zingaqediwe kudala umuzwa wokungakhululeki ngoba noma yini ingenzeka. Ingqondo yomuntu ayikwazi ukwehlukanisa phakathi kwezinto eziyingozi zangempela nezinye njengengcindezi ye-inbox egcwele noma isikhathi sokugcina esiseduze.
Ukwamukela ukuthi awuzukuthola injabulo emugqeni wokugcina akusho ukuyeka izinhloso noma ukuhlehlisa amaphupho. Ukufinyelela kungakulethela umuzwa wesikhashana wokuphumelela, kodwa akukho umvuzo omkhulu wenjabulo yesikhathi eside. ‘Uma usufikile khona, uyaqaphela ukuthi akukho khona,’ kusho uJim.
Esikhundleni salokho, zama ukushintsha inhloso ‘yokufika khona’ ibe ‘ukuba lapha.’ Uma ucabanga ngempilo njengohambo, thatha umoya bese uzitshela: ‘Ngiyakwazi lokhu, ngihamba kahle.’ Ukuqaphela ukuthi akulungile njengamanje akusho ukuthi kufanele ume ukuthuthuka.
Uma uyilona uhlobo lomuntu ozicindezela kakhulu noma uzigxeka uma izinto zingakapheli, cabanga ngokujulile ngokuthi uzizwa kanjani, nokuthi yini engaba yimbangela. Bheka imicabango ekugcina ikubambezela, kungaba ukulingana nabomakhelwane, isiko lokufinyelela lanamuhla ku-social media, noma imiyalezo owakhula ngayo ebuntwaneni kubazali noma othisha ababenamathemba amakhulu.
Ekupheleni kwempilo yakho, yini ozocabanga ukuthi ibalulekile? Isikhathi osichithe wenza umsebenzi wasehhovisi, imizuzu ekhethekile nomndeni nabangani, noma ukuba semsebenzini owuthandayo? Akukho imiklomelo yokwenza izinto eziningi ngesikhathi sinye.
UJim uthi: ‘Yimizuzu emincane ohambweni esipha injongo. Izinto ezifana nokuhlala phansi udle nomndeni, ingxoxo enhle, noma umzuzu wokubhala kokuqamba, konke lokhu kondla umphefumulo.’
Kuyekele Kuhambe
Zama le mibuzo yedayari ukwamukela ukuthi awusoze waqeda:
- Uma ngingaqedi lo msebenzi manje, yini embi kakhulu engenzeka?
- Ngizobe ngisakhathazeka ngalesi sikhathi sokugcina noma lolu hlu emasontweni ayisithupha?
- Yiziphi izinto ezintathu ezingakapheli engizithola zinginika ingcindezi?
- Yini engingayenza ukuzinakekela kulesi sikhathi?
- Yimiphi imizwa engizama ukuyigwema ngokuzibambezela ngalo msebenzi?
