5 Agasti 2025
Londiwe Buthelezi
Ubuqhwaga abugcini nje ngokuba yisenzo esenziwa izingane, kodwa kuyenzeka nakubantu abadala. Ukuba isiqhwaga akuvamile ukuthi umuntu akhule ahlukane nakho. Ubuqhwaga buyindlela yokubhekana nezimo futhi kungaba ingxenye yezindlela umuntu omdala azisebenzisa nsuku zonke ukuze athole akufunayo empilweni.
Umuntu ohlukunyezwa ngokwengqondo emsebenzini nsuku zonke ubhekene nobungozi bokuba nokwesaba, ukukhathazeka, ukuzwela ngokweqile, nokubonakala engasizi noma engabambisani nomphathi noma amalungu eqembu.
Umuntu ohlukunyezwayo uveza lezimpawu:
- ukufika emsebenzini ekhathazekile ngenxa yokungakwazi ukulala ubusuku
- ukwenza umsebenzi osezingeni elingagculisi
- ukuthatha izinsuku eziningi zokugula
- ukuqala ukusebenzisa izidakamizwa
- ukudangala
- ukuziphatha ngendlela engaholela udlame lwasekhaya nezinye izimpawu ezingachazeki kalula.
Kunezizathu eziningi ezenza izimo zokuhlukumezeka zibonakale zingabalulekile. Ngaphandle kokuqeqeshwa kwabaphathi nabantu abahlukunyezwayo, ikhalazo lokuhlukunyezwa lingase libhekwe njengokungavumelani phakathi komuntu ohlukunyezwayo nesiqhwaga.
Umuntu ohlukunyezwa isiqhwaga angaba nokwesaba ukuthi uma ekhulumela ngomsebenzi othile, angabizwa ngokuthi uyinkinga futhi abe sengozini yokulahlekelwa umsebenzi wakhe. Ngenxa yalokho, umuntu ohlukunyezwa emsebenzini uvame ukuyeka umsebenzi kunokuthi aveze ukuhlukunyezwa.
Kunezindlela ezisebenzayo umuntu angazilungiselela ngaphambi kokufika kubaphathi ngezinkinga, kanye nezindlela abaphathi abangayilawula ngazo inkinga ukuze ixazululwe. Abaphathi banesibopho sokuvikela ukuphepha kwawo wonke umsebenzi. Okwamanje awekho amanye amalungelo acacile okukhuluma ngokuhlukunyezwa ngokujwayelekile, kodwa lokhu akusho ukuthi abaphathi akufanele bathathe le nkinga njengebalulekile. Ukuqhwaga abanye emsebenzini kwenzeka kaningi kunokuhlukumeza ngokobulili, okukhona imithetho esekela ukumelana nakho.
Noma ungumuntu ohlukunyezwayo emsebenzini noma umqashi ozama ukuqonda ukuziphatha okungajwayelekile komsebenzi nomthelela wakhona, ukuhlukunyezwa emsebenzini kufanele kubhekwe njengokungaba inkinga engaba khona.
